सुनसरी । गाउँका पथारी र खेतबारी आज खामोश छन् । जस गाउँमा बिहानै हलो जोत्नेलाई पखालिने थियो, त्यही गाउँमा अहिले तातेको चिया पनि कसैले सँगै पिउँदैन । युवाहरू विदेशतिर उडिरहेका छन्, गाउँमा मात्र वृद्ध, बालबालिका र महिलाहरूको बाक्लो उपस्थिति छ ।
सुनसरीको भोक्राहा नरसिंह, हरिनगर, रामधुनी, देवाङ्गञ्जदेखि गढीसम्मका बस्तीहरूमा युवाहरू विदेशिएका छन् । कतिले मलेसिया, कतिले दुबई, कतिले कतार, र कतिले कोरियातिर रोजगार खोज्दै गाउँ छोडेका छन् । गाउँको फुटबल मैदानमा घाँस उम्रिएको छ, विद्यालयका कक्षामा विद्यार्थी घट्दै छन् ।
स्थानीय नन्दलाल यादव भन्छन् — “हाम्रो गाउँमा काम गर्ने हात नै रहेन । खेतमा बाली लगाउने मान्छे खोज्न गाह्रो हुन्छ । सबै विदेश गए, हामीजस्ता बुढाबुढीलाई खेत जोत्न र बाली उठाउन पनि नसक्ने अवस्था छ ।”
एक समय युवा हाँसो गुञ्जिने सुनसरीका गाउँहरू आज वृद्धको टोलझैं लाग्छन् । गाउँमा न त खेलकुद कार्यक्रम हुन्छन्, न सांस्कृतिक मेलामहोत्सवमा तिनै जोशिला युवाको सहभागिता । गाउँका टोल टोलमा “विदेश गएका छोरा”का घर बन्द छन्, बारीमा झार उमारिएका छन् ।
रामधुनीका शिक्षिका हिना खातुन भन्छिन् — “युवाहरूले पढेपछि गाउँमा अवसर देख्दैनन् । रोजगार छैन, उद्योग छैन, अनि विदेश नै अन्तिम बाटो ठान्छन् ।”
वैदेशिक रोजगारले धेरै घरमा पैसा पठाएको छ, तर गाउँको आत्मा हराउँदै गएको छ । गाउँमा निर्णय गर्ने, योजना बनाउने, विकास अघि बढाउने नेतृत्वसमेत वृद्ध र महिलाको काँधमा पुगेको छ । विद्यालय, सहकारी, र उपभोक्ता समितिहरूमा युवाको उपस्थिति झनझन घट्दै गएको छ ।
सुनसरीका सामाजिक अभियन्ता अर्जुन मेहताले चेतावनी दिए — “यो प्रवृत्ति रोकिएन भने हामी आर्थिक रूपमा विदेशी निर्भर र सामाजिक रूपमा भूत गाउँ बन्नेछौं । युवाहरू फर्काउने नीति चाहिन्छ ।”
युवाशून्य गाउँहरू केवल भौगोलिक नक्सामा बाँकी छन् । जहाँ एक समय गाउँका गीत, खेल र मेलाले जीवन्तता भरिएको थियो, अहिले त्यो गाउँ एकान्त र डर लाग्दो सुनसान बस्तीमा रूपान्तरण हुँदैछ ।
Discussion about this post